ویولن ایرانی و ویولن کلاسیک از یک ساز استفاده می‌کنند، اما زبان موسیقی‌شان فرق دارد. اگر می‌خواهید ویولن را برای نواختن موسیقی ایرانی یاد بگیرید، این مطلب نقشه‌ی راه ساده‌ای به شما می‌دهد.
ویولن ایرانی چه فرقی با کلاسیک دارد؟
تفاوت اصلی در ساز نیست، در شیوه‌ی نواختن و ذهنیت موسیقایی است. در موسیقی ایرانی با ردیف و دستگاه‌ها، ربع‌پرده، تحریر و زینت‌ها و بیان خاص آرشه سروکار دارید. فقط نت‌نواختن کافی نیست؛ جمله‌بندی و حال‌وهوای قطعه همان‌قدر مهم است.
ربع‌پرده چیست؟
در موسیقی ایرانی فاصله‌هایی داریم که بین نیم‌پرده‌های معمول قرار می‌گیرند و به آن‌ها ربع‌پرده می‌گویند. چون ویولن پرده ندارد، جای انگشت برای این فاصله‌ها را باید با گوش و تمرین پیدا کنید. به همین دلیل گوش‌دادن زیاد و تمرین آهسته، بخش جدایی‌ناپذیر یادگیری ویولن ایرانی است.
دستگاه‌ها را بشناسید
ردیف موسیقی ایرانی هفت دستگاه دارد: شور، سه‌گاه، چهارگاه، همایون، نوا، ماهور و راست‌پنجگاه. هر دستگاه حال‌وهوا و فاصله‌های مخصوص خودش را دارد. بهتر است یاد بگیرید هر دستگاه را از نظر گوش تشخیص بدهید، نه فقط روی کاغذ.
تحریر و زینت‌ها
تحریر در اصل یک حالت آوازی است و نوازنده‌ی ویولن آن را با حرکت‌های سریع و ظریف انگشت و آرشه تقلید می‌کند. این بخش از تمرین نیاز به صبر دارد و بهتر است زیر نظر مدرس انجام شود تا عادت اشتباه شکل نگیرد.
از کجا شروع کنیم؟
- به قطعات استادان ویولن ایرانی مثل ابوالحسن صبا، پرویز یاحقی، حبیب‌الله بدیعی و اسدالله ملک زیاد گوش بدهید.
- با آهنگ‌ها و تصنیف‌های سطح پایین‌تر شروع کنید تا گوشتان به فاصله‌ها عادت کند.
- بعد به سراغ چهارمضراب بروید که قطعه‌ای ریتمیک و تکنیکی است. نت چهارمضراب‌هایی مثل چهارمضراب شور پرویز یاحقی، چهارمضراب شور اسدالله ملک و چهارمضراب دشتی حبیب‌الله بدیعی را می‌توانید برای تمرین تهیه کنید.
- برای تمرین فضای دستگاه دشتی، قطعه‌ی «دریای غم» با صدای رویا و آهنگسازی حبیب‌الله بدیعی را در مربی هوشمند پرشین ویولن دارید (صفحه‌ی قطعه). این سامانه با میکروفون نت‌هایی را که می‌نوازید زنده تشخیص می‌دهد تا دقت نت‌ها و کوک را بررسی کنید.
دوره‌ی ویولن ایرانی در پرشین ویولن
در دوره‌ی آنلاین ویولن ایرانی بر پایه‌ی آموزه‌ها و آثار استاد روح‌الله خالقی، یاد می‌گیرید چگونه فواصل ایرانی و ربع‌پرده‌ها را روی ویولن اجرا کنید، ردیف و دستگاه‌ها را بشناسید، تحریر و زینت‌ها را بنوازید و قطعات ماندگار موسیقی ایرانی را اجرا کنید. کلاس‌ها خصوصی و آنلاین است و برای مبتدی‌هایی که می‌خواهند ویولن ایرانی را اصولی شروع کنند و نوازندگان ویولن کلاسیک که قصد ورود به موسیقی ایرانی را دارند مناسب است.
سؤال‌های پرتکرار
اگر ویولن کلاسیک بلدم، چقدر باید دوباره یاد بگیرم؟
تکنیک پایه‌ی شما کمک بزرگی است. بیشتر کار روی گوش، ربع‌پرده‌ها، دستگاه‌ها و شیوه‌ی جمله‌بندی ایرانی خواهد بود.
آیا بدون دانستن ردیف می‌شود شروع کرد؟
بله، با آهنگ‌ها و قطعات ساده شروع کنید و کم‌کم با دستگاه‌ها آشنا شوید.